Home Tổng hợp Cây lá ngón là gì ? Phân biệt lá ngón độc và lá ngón ăn được

Cây lá ngón là gì ? Phân biệt lá ngón độc và lá ngón ăn được

author kenhanchay

Cây lá ngón còn có tên gọi khác là cây rút ruột, co ngón, hồ mạn trường, hồ mạn đằng,… Loài cây này được biết đến như một loại độc dược mọc nhiều tại các vùng núi cao nước ta. Vậy đặc điểm nhận dạng cây lá ngón là gì?. Và làm thế nào để phân biệt đâu là lá ngón ăn được, đâu là lá ngón cực độc có thể gây chết người?. Câu trả lời sẽ được chúng tôi đề cập ngay sau đây.

Cây lá ngón có những đặc điểm nhận dạng nào?

Xét về bề ngoài, lá ngón có 4 đặc điểm nhận dạng chính như sau:

  • Thân lá ngón: Thân cây là một loại dây leo, thân quấn thường xanh có độ dài đến 12m. Phần thân cây có khía, cành non có màu xanh lục nhạt, không lông. Khi trưởng thành, cây lá ngón sẽ chuyển dần sang màu xám hoặc nâu nhạt.
  • Lá ngón: Lá của loài cây này này thường mọc đối xứng nhau và có hình trứng nhưng chóp lá có mũi mác với đầu nhọn, mép nguyên xanh, nhẵn bóng dài từ 7- 12 cm. Đến giai đoạn nở hoa thì chúng mọc thành xim đầu cành hoặc là chồi ra từ kẽ lá.
  • Hoa lá ngón: Hoa của loài cây này mọc thành chùm hình phễu ở đầu cành hay xen vào kẽ lá. Hoa có 5 cánh màu vàng nhạt. Thời điểm lá ngón ra hoa là từ tháng 5 đến tháng 11 – 12 âm lịch.
  • Quả lá ngón: Quả ngón thuộc dạng quả nang, hình thon e-líp hay hình trứng. Kích thước trung bình rơi vào khoảng 1,2cm. Bề mặt quả nhẵn, không lông, màu nâu. Hạt bên trong quả nhỏ cỡ 0,5cm, dạng từ hình e-líp tới hình thận. Đặc trưng của hạt lá ngón là màu nâu nhạt, phần giữa có lông, có diềm cánh mỏng xung quanh giúp phát tán theo gió.
Tác dụng cây lá ngón
Tác dụng cây lá ngón

Lá ngón mọc ở đâu? Có bao nhiêu loại lá ngón?

1. Phân bố

Lá ngón là loài cây ưa sáng nên thường mọc chỗ đất trống, bìa rừng, ven đường. Bạn có thể dễ dàng tìm thấy loài cây này trong các cánh rừng rậm và dày ở cao độ từ 200 mét đến 2.000 mét.

  • Tại Việt Nam, loài cây này mọc phổ biến tại các tỉnh miền núi phía bắc như như Hòa Bình, Lào Cai, Lạng Sơn, Tuyên Quang, Sơn La.
  • Trên thế giới, lá ngón được ghi nhận đã tìm thấy ở các vùng núi thuộc Ấn Độ, Indonesia, Lào, miền bắc Thái Lan, bắc Myanmar, Đài Loan và địa phận các tỉnh Phúc Kiến, Quảng Đông, Quảng Tây, Quý Châu, Hải Nam, Hồ Nam, Giang Tây, Chiết Giang, Vân Nam của Trung Quốc.

2. Phân loại

Hiện nay, người ta chỉ phát hiện ra 1 loài cây lá ngón mọc trên thế giới. Tuy nhiên, xét về ngoại hình vẫn có một số loại cây dễ bị nhầm với lá ngón vì giống nhau ở một số bộ phận như lá, hoa, cành, quả. Cụ thể, những loài cây sau được ghi nhận có thể gây nhầm lẫn với lá ngón:

  • Cây mã tiền: Đây là một loại thảo dược mọc trên vùng núi cao có rễ, thân, cành rất khó phân biệt với lá ngón.
  • Dây đau xương: Loại thảo dược này có mặt cắt thân xốp, có hình nan hoa bánh xe là đặc điểm nhận dạng cơ bản quan trọng để phân biệt với thân cành lá Ngón.
  • Hoàng đằng: Hoàng đằng có thể nhầm lẫn với lá Ngón vì lá Ngón còn có tên là Hoàng đằng.  Thực tế, Hoàng đằng thân cây to, mặt cắt thân có hình nan hoa bánh xe, màu vàng tươi, dễ dàng nhận biết và phân biệt với cây lá Ngón.

Gần đây, người ta phát hiện có một loại cây lá ngón ăn được ở xã Mường So – Lai Châu cũng có thân leo giống như cây lá ngón độc, nhưng lá của nó tròn và ngắn hơn, bản lá to như bàn tay.

Nếu đem so sánh thì hoa của 2 loại ngón này có nhiều điểm khác nhau. Cây lá ngón độc thường nở hoa trong khoảng thời gian từ tháng Sáu tới tháng Mười, còn cây lá ngón ăn được lại nở hoa vào dịp gần Tết Nguyên đán. Loại lá ngón ăn được này có thể dùng lá và hoa để luộc, nấu canh hoặc làm các món xào thay rau rừng.

Phân biệt cây lá ngón
Phân biệt cây lá ngón

Lá ngón có ăn được không?

Xét về khoa học thì độc tính của lá ngón được coi là “tứ loại kịch độc” tại Việt Nam và Trung Quốc. Với chỉ số độc tính thuộc hạng cao nhất (xếp hạng A), ước tính con người chỉ cần ăn đến lá thứ 3 là đã có thể tử vong.

Chính vì thế, lá ngón không ăn được. Ngược lại, loài cây này được xem là thuốc tự tử của dân tộc vùng núi phía bắc nước ta. Từng xuất hiện trong tác phẩm văn học lớn Vợ chồng A Phủ – lá ngón chính là loại thuốc độc mà nhân vật Mị đã năm lần bảy lược có ý định dùng để tự tử. Đặc biệt, loại lá này khi dùng chung với rượu sẽ cho phản ứng tử vong nhanh hơn.

Thành phần độc tính của lá ngón nguy hiểm như thế nào?

Độc tính của lá ngón là do các ancaloit chứa trong toàn bộ cây, trật tự độc giảm từ rễ, lá, hoa, quả và thân cây.

Alkaloid có hoạt tính sinh lý rất cao đối với cơ thể con người và động vật, nhất là hệ thần kinh. Một lượng nhỏ alkaloid cũng có thể gây chết người.

Bên cạnh đó, theo nghiên cứu có tới 17 đơn phân ancaloit đã được chiết ra từ lá ngón như koumin, gelsenicin, gelsamydin I, gelsemoxonin, 19α-hydroxygelsamydin (trong đó hàm lượng koumin là cao nhất còn độc tính của gelsenicin tính theo LD50 trên chuột là cao nhất).

Triệu chứng nhận biết ngộ độc lá ngón

Khi người hoặc động vật có những biểu hiện dưới đây sau khi ăn lá ngón thì nguy cơ bị ngộ độc là rất cao:

  • Người có triệu chứng đau bụng dữ dội kèm theo các triệu chứng phụ như buồn nôn, nôn hoặc nôn liên tục.
  • Người có thể trạng yếu sẽ dễ xuất hiện những triệu chứng tệ hơn như: mệt mỏi, bí tiểu,
  • Ngộ độc lá ngón tiếp theo sẽ dẫn đến triệu chứng suy thị giác với các biểu hiện như: sợ ánh sáng, thường xuyên bị chói, sụp mí mắt, đồng tử bị giãn và rất dễ bị liệt hàm dưới.
  • Tiếp theo, hệ hô hấp sẽ là nơi bị các độc tố của lá ngón tấn công sẽ làm hơi thở yếu dần. Nếu không cấp cứu kịp thời sẽ dễ dẫn đến suy hô hấp, tụt huyết áp. Tệ hơn là tim ngừng đập khiến cơ thể nạn nhân co giật liên tục.

Cách giải độc lá ngón

Đầu tiên, cần phải loại bỏ chất độc ra khỏi cơ thể bệnh nhân, dùng mọi cách để bệnh nhân có thể ói, nôn hết số lá ngón đã nuốt phải ra ngoài.

Tiếp theo, lấy nước cốt rau má hoặc rau muống cho người bị ngộ độc uống để làm giảm độc tính. Sau đó đưa bệnh nhân đến ngay các cơ sở y tế để được cấp cứu giải độc nhanh nhất.

Tác dụng cây lá ngón
Tác dụng cây lá ngón

Tác dụng của lá ngón trong y học chữa bệnh

Hiện nay tại Việt Nam vẫn chưa có nghiên cứu và ghi nhận nào về tính năng chữa bệnh của cây lá ngón. Tuy nhiên, tại Trung Quốc loài cây tưởng chừng như kịch độc này lại được nghiên cứu và ứng dụng điều trị các bệnh ngoài da như eczema, trĩ, hủi, mụn nhọt, nhiễm trùng răng.

Bài viết liên quan

Leave a Comment